Bosh menuni ochish

Kenagas — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri. Xorazm, Buxoro viloyati, Fargʻona vodiysi, Qoraqalpogʻiston va Shim. Afgʻonistonda yashagan, tarkibida bir qancha kichik qabila va urugʻlar boʻlgan. Bulardan eng yiriklari ochamayli, kirey, abak kirey, ovoqli, taroqli, chuyut, qayri soli. Mas, Qoraqalpogʻistondagi K. (10 ming kishi, 1924) tarkibida aranshi, oqtugin (aqtogʻin), omir (umar), taroqli, dubal (dobal), oymaut (uymout), dombazak (dumbazak), nokis (nukus) kabi 8 urugʻ boʻlgan. Bu urugʻlar oʻz navbatida 21 tera (urugʻ shoxobchasi)dan tashkil topgan. 1912—13 y.larda Yangibozor va Kegayli volostida 8601 K. yashaganligi qayd etilgan. 1926 y.da oʻtkazilgan aholi roʻyxatiga koʻra, esa Shahrisabz, Kitob va ularga yaqin qishloqlarda 35040, Buxoro vohasida 2725, Karmana va uning atrofida 2775 K. istiqomat qilgan. Fargʻona vodiysida, asosan, Qoʻqon tevaragidagi qishloqlarda yashagan. Qoʻqon xoni Abdurahimbiy K.lardan boʻlgan Shahrisabz hokimi Hakim Buxoriyning qizi Oychuchukka uylangan boʻlib, Fargʻona vodiysida u "Kenagas oyim" ismi bilan mashhur edi.

Abdullaxon P davrida K.lar yuqori mansablarni egʻallashgan. K. yetakchilari xonning oʻng tomonidagi aʼyonlar qatorida, raisdan keyingi oʻrinda boʻlgan. Ashtarxoniylardan Abdulazizxon davrida esa soqiy Xoja kenagas Ishkashim hokimi etib tayinlangan. "Tarixi Abulxayrxoniy" asaridagi maʼlumotlarga koʻra, Oʻzbek ulusish K.lar qoʻshinning chap qanoti — juvangʻaraya jang qilgan. Abdurahmon Toleʼning "Tarixi Abulfayzxon" asarida aytilishicha, Abulfayzxon Buxoro taxtiga oʻtirgach (1711), ayshu ishratga berilib, davlat ishlarini oʻzi boʻlarga tashlab qoʻyadi. Natijada mamlakatda qabilalararo beboshlik, adovat kuchayib, bir qancha qabilalar qatori K.lar ham tinch aholini talash, ularga nisbatan turlicha yovuzliklar qilishda qatnashadi. Mac, 1719 y. bahorida miroxur Ismoil boshchiligidagi 2 ming kishilik K.lar qoʻshini Buxoro viloyatidagi Bahouddin qishlogʻiga bostirib kirib, u yerda "guli surx" ("qizil gul", yaʼni lola) bayramiga toʻplangan koʻp minglik tinch aholini talab, oʻta beayov jabr-zulm qilgan. Shu bois Abulfayzxondan keyingi xonlar davrida K.larning koʻpchiligi azaliy turar joylaridan badargʻa qilinib, Buxoroning turli tumanlariga tarqatib yuborilgan. Buxoro xoni Muhammad Rahim davrida davlat mansablariga 32 yirik qabila (jumladan, K.) vakillaridan qoʻyilgan. Chunonchi, Xudoyor kenagas Buxoro dodxoyi etib tayinlangan.

K.larning asosiy mashgʻuloti chorvachilik va dehqonchilik boʻlgan. Ular 20-asr boshlarida oʻzbeklar tarkibiga butunlay singib ketgan.

AdabiyotTahrirlash

  • Shoniyozov K., Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni, T., 2001; Karmisheva B. X., Ocherki etnicheskoy istorii yujnix rayonov Tadjikistana i Oʻzbekistona, M., 1976.[1]

ManbalarTahrirlash

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil