Subhonqulixon

(Subhonqulidan yoʻnaltirildi)

Subhonqulixon (1625-yil (yoki 1628-yil), Buxoro, Buxoro xonligi — 1702-yil 14-sentabr, Buxoro, Buxoro xonligi) — Ashtarxoniylar oʻzbek sulolasidan Buxoro xonligi hukmdori (1682—1702).

Subhonqulixon
Subhonqulixon ibn Nadr Muhammad
War flag of Khanate of Bukhara.svg
 Buxoro xonligi hukmdori
Mansabda
1681-yil — 1702-yil 14-sentabr
Oʻtmishdoshi Abdulazizxon
Vorisi Ubaydullaxon II
War flag of Khanate of Bukhara.svg
 Balx hokimi
Mansabda
1651-yil — 1681-yil
Monarx Abdulazizxon
Oʻtmishdoshi Nadr Muhammad
Vorisi Iskandarxon
War flag of Khanate of Bukhara.svg
 Kaxmer oʻlkasi hokimi
Mansabda
? — 1651-yil
Monarx Nadr Muhammad
Abdulazizxon
War flag of Khanate of Bukhara.svg
 Balx hokimi
Mansabda
1642-yil — ?
Monarx Nadr Muhammad
War flag of Khanate of Bukhara.svg
 Soli Saroy hokimi
Mansabda
? — 1642-yil
Monarx Imomqulixon
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi 1628-yil
Buxoro, Buxoro xonligi
Vafoti 14-sentabr 1702-yil(1702-09-14)
(74 yoshda)
Buxoro, Buxoro xonligi
Fuqaroligi War flag of Khanate of Bukhara.svg Buxoro xonligi
Turmush oʻrtogʻi
Bolalari
Otasi Nadr Muhammad
Dini Islom
Dafn etilgan joyi Buxoro yaqinida
Bahouddin Naqshband majmuasi
Daxmai shohon

Nadr Muhammadning oʻgʻli. Nadr Muhammadxon Buxoro xonligi hukmdori boʻlgach, oʻgʻli Subhonquli sultonni Soli Saroy shahri, soʻngra Balx viloyati hokimi qilib tayinlaydi (1642). Koʻp oʻtmay u bu lavozimdan olinib, Kaxmerdga hokim boʻlgan. Subhonqulixonning katta akasi Abdulazizxon otasini hokimiyatdan chetlashtirib, Buxoro xonligi hukmdori boʻlgach, Subhonqulixon Balxga — otasi huzuriga yoʻl olgan. Subhonqulixon Balx viloyatida mustahkam oʻrnashib olib, Balx va Badaxshon hokimligini qoʻlga kiritgan (1651). Subhonqulixon Buxorodan mustaqil siyosat yuritgan. 1658-yilda Abdulazizxonning piri Abdulgʻaffor xoʻja vositachiligida Buxoro va Balx oʻrtasida tinchlikka erishilib, Subhonqulixon akasining hokimiyatini rasmiy tan olgan. Muhammad Yusuf Munshiyning yozishicha, 1680-yil 2-fevralda keksayib qolgan Abdulazizxon Subhonqulixonga Buxoro xonligi taxtini topshirib, oʻzi hajga joʻnaydi. Subhonqulixon markaziy hokimiyatni mustahkamlash uchun soliqlar miqdorini oshirib, qoʻshinni koʻpaytirgan. Anushaxonning vorisi Arang Muhammadxon 1687-yil Buxoroga bosqin qilganida Subhonqulixon bu hujumni qaytarish bilan cheklanmay, 1688-yilda oʻldirilgan xon oʻrniga Xorazm taxtiga oʻz noibi amir Niyoz eshik ogʻaboshini (Shohniyni) oʻtqazgan. Shu tariqa Abdullaxon II davridagidek Xorazm yana Buxoroga qoʻshib olingan va mintaqada yagona oʻzbek davlati qaror topgan. Subhonqulixon davrida Buxoro xonligining Sharq davlatlari bilan diplomatik munosabatlari yaxshilangan. Boburiylardan Avrangzeb 1689-yilda Zabardastxon, Usmonli turk sultonlaridan Agʻmad I 1691-yilda Mustafo chovush boshchiligidagi elchilarni Buxoroga joʻnatgan. Subhonqulixon bilan Avrangzeb oʻrtasida bir necha marta (1671—1687) oʻzaro maktublar almashilgan. Subhonqulixon tomonidan Balx va Buxoroda koʻplab meʼmoriy obidalar, jumladan, Balxda madrasa, Buxoroda Dor ush-shifo, Registonda katta hovuz; Arkda salomxona va jome masjidi, shuningdek, Aminobodda chorbogʻ qurilgan. Bu davrda, ayniqsa, tibbiyot ilmi va adabiyot rivojlangan. Dor ush-shifoda bemorlarni davolash bilan bir qatorda ilmiy ishlar ham olib borilgan. Subhonqulixonning tibbiyotga oid kitoblar jamlangan nodir kutubxonasi boʻlgan. U "Ihyo at-tibbi Subhoniy" ("Subhoniy tibbiyoti boʻyicha davolash"), "Lubb ul-lavoyih ul-qamar fil ixtiyorot" ("Baxtli soatni aniqlashda oy manzillarining mohiyati") nomli ilmi nujumga oid risola yozgan. Subhonqulixon "Nishoniy" taxallusi bilan sheʼrlar bitib, saroyda oʻtkazilgan mushoiralarda oʻzi ham sheʼrlar aytgan.

Subhonqulixon Buxoro yaqinidagi Bahouddin Naqshband majmuasidagi Daxmai shohonda (Abdullaxon II qabri yaqinida) dafn etilgan.

AdabiyotTahrirlash

  • Istoriya Oʻzbekistana (XVI—I polovina XIX v.), t. 3, T., 1993.
  • Mir Muhammad Amini Buhari, Ubaydullaname, T., 1957;
  • Muhammad Yusuf Munshi, Mukimxanskaya istoriya, T., 1956;
  • Xoja Samandar Termiziy, Dastur ulmuluk, T., 1997.

Ashtarxoniylar sulolasi (1601-1756)

Buxoro xonligi
Boqi Muhammad 1601 - 1605
Vali Muhammad 1605 - 1611
Imomqulixon 1611 - 1642
Nadr Muhammadxon 1642 - 1645
Abdulazizxon 1645 - 1681
Subhonquli 1681 - 1702
Ubaydullaxon II 1702 - 1711
Abulfayzxon 1711 - 1747
Abdulmo’minxon 1747 - 1751
Ubaydulloxon III 1751 - 1754
Sherg'ozixon 1754 - 1756




  • F. Sultonov. F. Bozorboyev. O'zbekiston hukmdorlari. T.,2007