Xalqaro matematika olimpiadasi

Xalqaro matematika olimpiadasi (inglizcha: International Mathematical Olympiad; IMO) — bu universitetgacha boʻlgan talabalar uchun matematika musobaqasi boʻlib, xalqaro fan olimpiadalarining eng qadimiysidir.[1] Xalqaro matematika olimpiadasi ilk marotaba 1959-yilda Ruminiyada boʻlib oʻtgan. Oʻshandan buyon u har yili oʻtkazilib kelinmoqda (1980-yil bundan mustasno). Dunyo aholisining 90% dan koʻprogʻini tashkil etuvchi 100 dan oshiq mamlakatlar oltita talabadan tuzilgan jamoalarini yuborishadi[2] hamda qoʻshimcha ravishda shu jamoa yetakchisi, bitta rahbar oʻrinbosari va kuzatuvchilar ham qatnashishadi.[3]

Xalqaro matematika olimpiadasi logosi.

Bu olimpiada masalalari tarkibi oʻta qiyin algebra va hisoblashgacha boʻlgan masalalardan tortib maktabda anʼanaviy ravishda oʻrgatilmaydigan va koʻpincha universitet darajasida ham boʻlmagan masalargacha (masalan, murakkab geometriya, funksional tenglamalar, kombinatorika va sonlar nazariyasi) hisoblanadi. Hisoblash orqali masalani yechishga ruxsat berilgan boʻlsa ham, hech qachon talab qilinmaydi, chunki matematikada asosiy tushunchaga ega boʻlgan har qanday kishi masalalarni tushunishi kerak, hatto yechimlari koʻproq bilim talab qilsa ham. Ushbu tamoyilni qoʻllab-quvvatlovchilar masalarni yechishda koʻproq xilma-xillikni taʼminlashadi hamda shunga qaramay, maʼlum darajadagi ixtironi talab qiladigan nafis, aldamchi sodda koʻrinadigan masalalarni izlashga turtki yaratadi, deb taʼkidlaydilar.

Musobaqaga qatnashish uchun tanlov mamlakatlar boʻyicha farq qiladi, biroq bu tanlov koʻpincha bir qator testlardan iborat boʻlib, har bir oʻtgan bosqichda kamroq talabalarni qabul qilinadi va oxirida jamoa aʼzolari aniqlanadi. Bu olimpiadada mukofotlar taxminan eng koʻp ball toʻplagan 50% ishtirokchilarga beriladi. Jamoalar rasman tan olinmagan boʻlib, barcha ballar faqat individual ishtirokchilarga beriladi, ammo jamoaviy natijalar norasmiy ravishda individual ballardan koʻproq taqqoslanadi.[4] Bu musoqabaqa ishtirokchilari 20 yoshga toʻlmagan va biron bir oliy oʻquv yurtida oʻqimasliklari lozim. Ushbu shartlarga rioya qilgan holda, jismoniy shaxs xalqaro matematika olimpiadasida istalgan marta ishtirok etishi mumkin sanaladi.[5]

Xalqaro matematika olimpiadasi jahondagi eng nufuzli matematika musobaqalaridan biridir. 2011-yil yanvar oyida Google shirkati ushbu olimpiadasini tashkil etishga €1 million ajratdi.[6]

RoʻyxatTahrirlash

Joy Yil Sana Yuqori natija qayd etgan mamlakat[7] Manbalar
  Brașov va Bucharest 1959 21-iyul — 31-iyul   Romania [8]
  Sinaia 1960 18-iyul — 26-iyul   Czechoslovakia [8]
  Veszprém 1961 6-iyul — 16-iyul   Hungary [8]
  České Budějovice 1962 7-iyul — 15-iyul [8]
  Varshava va Wrocław 1963 5-iyul — 13-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
Andoza:Country data Soviet Union Moskva 1964 30-iyun — 10-iyul [8]
Andoza:Country data East Germany Sharqiy Berlin 1965 July 3 — 13-iyul [8]
  Sofiya 1966 July 1 — 14-iyul [8]
  Cetinje 1967 July 2 — 13-iyul [8]
10  Andoza:Country data Soviet Union Moskva 1968 5-iyul — 18-iyul Andoza:Country data East Germany [8]
11    Bucharest 1969 5-iyul — 20-iyul   Hungary [8]
12    Keszthely 1970 8-iyul — 22-iyul [8]
13    Žilina 1971 10-iyul — 21-iyul [8]
14    Toruń 1972 5-iyul — 17-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
15  Andoza:Country data Soviet Union Moskva 1973 5-iyul — 16-iyul [8]
16  Andoza:Country data East Germany Erfurt va Sharqiy Berlin 1974 4-iyul — 17-iyul [8]
17    Burgas va Sofiya 1975 July 3 — 16-iyul   Hungary [8]
18    Lienz 1976 7-iyul — 21-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
19    Belgrade 1977 July 1 — 13-iyul   United States [8]
20    Bucharest 1978 July 3 — 10-iyul   Romania [8]
21    London 1979 June 30 — 9-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
  1980-yilgi IMO Mongoliyada bo'lib o'tishi kerak edi. Biroq, ayrim sabablarga ko'ra bu bekor qilindi hamda Yevropadagi ikki norasmiy tadbirga bo'lindi.[9]
22    Vashington 1981 8-iyul — 20-iyul   United States [8]
23    Budapesht 1982 5-iyul — 14-iyul   West Germany [8]
24    Parij 1983 July 1 — 12-iyul [8]
25    Praga 1984 June 29 — 10-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
26    Joutsa 1985 June 29 — 11-iyul   Romania [8]
27    Varshava 1986 4-iyul — 15-iyul Andoza:Country data Soviet Union
  United States
[8]
28    Havana 1987 5-iyul — 16-iyul   Romania [8]
29    Sidney va Kanberra 1988 9-iyul — 21-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
30    Braunschweig 1989 13-iyul — 24-iyul   China [8]
31    Beijing 1990 8-iyul — 19-iyul [8]
32    Sigtuna 1991 12-iyul — 23-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8][n 1]
33    Moskva 1992 10-iyul — 21-iyul   China [8]
34    Istanbul 1993 13-iyul — 24-iyul [8]
35    Hong Kong 1994 8-iyul — 20-iyul   United States [8]
36    Toronto 1995 13-iyul — 25-iyul   China [10]
37    Mumbai 1996 5-iyul — 17-iyul   Romania [11]
38    Mar del Plata 1997 18-iyul — 31-iyul   China [12]
39    Tayvan Taipei 1998 10-iyul — 21-iyul   Iran [13]
40    Bucharest 1999 10-iyul — 22-iyul   China
  Russia
[14]
41    Daejeon 2000 13-iyul — 25-iyul   China [15]
42    Vashington 2001 July 1 — 14-iyul [16]
43    Glasgow 2002 19-iyul — 30-iyul [17]
44    Tokio 2003 7-iyul — 19-iyul   Bulgaria [18]
45    Athens 2004 6-iyul — 18-iyul   China [19]
46    Mérida 2005 8-iyul — 19-iyul [20]
47    Ljubljana 2006 6-iyul — 18-iyul [21]
48    Hanoi 2007 19-iyul — 31-iyul   Russia [22]
49    Madrid 2008 10-iyul — 22-iyul   China [23]
50    Bremen 2009 10-iyul — 22-iyul [24]
51    Astana 2010 July 2 — 14-iyul [25]
52    Amsterdam 2011 12-iyul — 24-iyul [26]
53    Mar del Plata 2012 4-iyul — 16-iyul   South Korea [27]
54    Santa Marta 2013 18-iyul — 28-iyul   China [28]
55    Cape Town 2014 July 3 — 13-iyul [29]
56    Chiang Mai 2015 4-iyul — 16-iyul   United States [30]
57    Hong Kong 2016 6-iyul — 16-iyul [31]
58    Rio-de-Janeyro 2017 12-iyul — 23-iyul   South Korea [32]
59    Cluj-Napoca 2018 July 3 — 14-iyul   United States [33]
60    Bath 2019 11-iyul — 22-iyul   China
  United States
[34]
61   
Sant-Peterburg
2020 16-sentabr — 26-sentabr   China [35][36][37][38]
62   
Sant-Peterburg
2021 7-iyul — 17-iyul
63    Oslo 2022 6-iyul — 16-iyul [39][40]
64    Chiba 2023 July 2 — 13-iyul [41]
65  TBD 2024
66    Melburn 2025 [42]

IzohlarTahrirlash

  1. 1991 marked the Soviet Union's last participation. From 1992, former Soviet Union countries – including Russia – entered separately.[7]

ManbalarTahrirlash

  1. „International Mathematics Olympiad (IMO)“ (1-Fevral 2008-yil).
  2. „Geoff Smith (Avgust 2017-yil). "UK IMO team leader's report". University of Bath.“. Qaraldi: 2-Iyul 2018-yil.
  3. „The International Mathematical Olympiad 2001 Presented by the Akamai Foundation Opens Today in Washington, D.C.“. Qaraldi: 5-Mart 2008-yil.
  4. Tony Gardiner. „33rd International Mathematical Olympiad“. University of Birmingham (21-Iyul 1992-yil). Qaraldi: 5-Mart 2008-yil.
  5. „The International Mathematical Olympiad“. AMC. 16-Fevral 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-Yanvar 2021-yil.
  6. Google Europe Blog: Giving young mathematicians the chance to shine. Googlepolicyeurope.blogspot.com (2011-01-21). Retrieved on 2013-10-29.
  7. 7,0 7,1 „Ranking of countries“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 20-Iyun 2011-yil.
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 8,18 8,19 8,20 8,21 8,22 8,23 8,24 8,25 8,26 8,27 8,28 8,29 8,30 8,31 8,32 8,33 8,34 „Historical Record of US Teams“. Amerika matematika assossatsiyasi. 28-Noyabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-Iyun 2011-yil.
  9. Unofficial events were held in Finland and Luxembourg in 1980. „UK IMO register“. Xalqaro matematika olimpiadasi register. Qaraldi: 17-Iyun 2011-yil.
  10. „Xalqaro matematika olimpiadasi 1995“. Canadian Mathematical Society. 29-Fevral 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-Yanvar 2021-yil.
  11. „Xalqaro matematika olimpiadasi 1996“. Canadian Mathematical Society. 23-Fevral 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-Yanvar 2021-yil.
  12. „Xalqaro matematika olimpiadasi 1997“(isp.). Argentina. Qaraldi: 17-Mart 2008-yil.
  13. „Xalqaro matematika olimpiadasi 1998“. Republic of China. 5-Dekabr 1998-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-Yanvar 2021-yil.
  14. „Xalqaro matematika olimpiadasi 1999“. Canadian Mathematical Society. 23-Fevral 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-Yanvar 2021-yil.
  15. „Xalqaro matematika olimpiadasi 2000“. Wolfram. Qaraldi: 17-Mart 2008-yil.
  16. „Xalqaro matematika olimpiadasi 2001“. Canadian Mathematical Society. 18-May 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-Yanvar 2021-yil.
  17. Andreescu, Titu USA & Xalqaro matematika olimpiadasis 2002. Mathematical Association of America, 2004.. ISBN 978-0-88385-815-8. 
  18. „Xalqaro matematika olimpiadasi 2003“. Japan. 6-Mart 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-Yanvar 2021-yil.
  19. „Xalqaro matematika olimpiadasi 2004“. Greece. 27-Iyun 2004-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  20. „Xalqaro matematika olimpiadasi 2005“. Mexico. 11-Iyul 2005-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-Yanvar 2021-yil.
  21. „Xalqaro matematika olimpiadasi 2006“. Slovenia. 28-Fevral 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-Yanvar 2021-yil.
  22. „Xalqaro matematika olimpiadasi 2007“. Vietnam. 12-Fevral 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-Mart 2008-yil.
  23. „Xalqaro matematika olimpiadasi 2008“. Spain. 26-Fevral 2008-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-Yanvar 2021-yil.
  24. „Xalqaro matematika olimpiadasi 2009“(olm.). Germany. Qaraldi: 17-Mart 2008-yil.
  25. „51-xalqaro matematika olimpiadasi 2010“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 22-Iyul 2011-yil.
  26. „52-xalqaro matematika olimpiadasi 2011“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 22-Iyul 2011-yil.
  27. „53-xalqaro matematika olimpiadasi 2012“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 22-Iyul 2011-yil.
  28. „54th Xalqaro matematika olimpiadasi“. Universidad Antonio Nariño. 21-Yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-Yanvar 2021-yil.
  29. „55-xalqaro matematika olimpiadasi 2014“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 10-Sentabr 2016-yil.
  30. „56-xalqaro matematika olimpiadasi 2015“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 10-Sentabr 2016-yil.
  31. „57-xalqaro matematika olimpiadasi 2016“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 10-Sentabr 2016-yil.
  32. „58-xalqaro matematika olimpiadasi 2017“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 10-Sentabr 2016-yil.
  33. „59-xalqaro matematika olimpiadasi 2018“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 10-Sentabr 2016-yil.
  34. „60-xalqaro matematika olimpiadasi 2019“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 10-Sentabr 2016-yil.
  35. COVID-19 pandemiyasi sababli onlayn tarzda oʻtkazildi.
  36. „61-xalqaro matematika olimpiadasi 2020“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 10-Sentabr 2016-yil.
  37. „61-xalqaro matematika olimpiadasi 2020“. Qaraldi: 25-Dekabr 2018-yil.
  38. „Annual Regulations for IMO 2020“.
  39. „63-xalqaro matematika olimpiadasi 2022“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 25-Iyul 2017-yil.
  40. „63-xalqaro matematika olimpiadasi 2020“. Department of Mathematics, University of Os. Qaraldi: 25-Dekabr 2018-yil.
  41. „64-xalqaro matematika olimpiadasi 2023“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 22-Iyul 2019-yil.
  42. „66-xalqaro matematika olimpiadasi 2025“. Xalqaro matematika olimpiadasi. Qaraldi: 22-Iyul 2019-yil.

AdabiyotlarTahrirlash

  • Xu, Jiagu Lecture Notes on Mathematical Olympiad Courses, For Senior Section. World Scientific Publishing, 2012.. ISBN 978-981-4368-94-0. 
  • Xu, Jiagu Lecture Notes on Mathematical Olympiad Courses, For Junior Section. World Scientific Publishing, 2009.. ISBN 978-981-4293-53-2. 

HavolalarTahrirlash